Pomidor, Papryka, Ogórek, Rzodkiewka, Por, Seler, Burak ćwikłowy, Marchew,  Cebula, Czosnek

Warzywa to rośliny zielone, które służą człowiekowi za pokarm w postaci naturalnej. Są  uzupełnieniem produktów bardziej kalorycznych, jak mięso, tłuszcze, produkty węglowodanowe. Można je zjadać na surowo, ugotowane, usmażone lub upieczone. Używane są również w przetworach lub jako przyprawy. Ponieważ większość warzyw zawiera 90% lub więcej wody, ich wartość kaloryczna  jest niewielka. Mają one  (szczególnie jeśli spożywane są na surowo) wysoką wartość biologiczną dzięki zawartości witamin i składników mineralnych oraz walory smakowo-zapachowe. Działają odkwaszająco i ułatwiają trawienie. Mają działanie ochładzające i oczyszczające, zawierają dużo błonnika, który jest pomocny w usuwaniu z jelit łatwo gnijących produktów ubocznych procesu trawienia. Warzywa  stanowią bardzo ważny składnik racjonalnego żywienia. Spożywanie odpowiedniej ich ilości chroni organizm przed rozwojem chorób układu krążenia i niektórych nowotworów. Warzywa dzielą się na gatunki jednoroczne: groch, fasola, ogórek, papryka, pomidor, dwuletnie: burak ćwikłowy, marchew, pietruszka, kapusta, oraz wieloletnie: szparagi, chrzan, szczaw, rabarbar. Warzywa dzielimy na grupy: kapustne: kapusta głowiasta biała, czerwona, włoska i brukselska, kalafior, brokuł, jarmuż, kalarepa, kapusta pekińska, cebulowe: cebula, por, czosnek, szczypiorek, korzeniowe: marchew, pietruszka korzeniowa, seler korzeniowy, burak ćwikłowy, liściowe: sałata, cykoria, szpinak, pietruszka naciowa, boćwina, rzeżucha ogrodowa, rzepowate: rzodkiewka, rzepa, rzodkiew, strączkowe: fasola, groch, bób, soja, soczewica, psiankowate: pomidor, papryka, bakłażan, ziemniak, dyniowate: ogórek, dynia, melon, wieloletnie: szparagi, rabarbar, szczaw, chrzan. 

Powrót

   Pomidory można uprawiać w gruncie, szklarni oraz w tunelach foliowych. Do uprawy w gruncie powinniśmy wybrać miejsce osłonięte i dobrze nasłonecznione. Uprawa najlepiej udaje się na glebach przepuszczalnych, ciepłych i zasobnych w próchnicę. Glebę pod uprawę pomidorów należy głęboko przekopać, odchwaścić i wzbogacić dobrze rozłożonym obornikiem lub kompostem. Regularne podlewanie i dokarmienie nawozem organicznym (gnojówką) jest konieczne szczególnie w okresie zawiązywania owoców. Należy zachować ostrożność, gdyż nadmierne podlewanie lub przenawożenie niekorzystnie wpływa na smak  i prowadzi do pękania i gnicia owoców . Rośliny należy podlewać tak, aby nie moczyć liści.  Wysiewając nasiona pomidora ( najlepiej w lutym) otrzymujemy rozsadę, którą po około 4 tygodniach przesadzamy do doniczek. Po ostatnich mrozach po 15 maja rośliny możemy przenieść do gruntu ( w tunelach foliowych i szklarniach wcześniej). Po posadzeniu na stałe miejsce obficie podlewamy. Następne podlewanie za ok. 2 tygodnie, aby system korzeniowy mógł się dobrze wykształcić i uformować. Pomidory "prowadzimy" na jeden - trzech pędów, przywiązane do palików lub na mocnych sznurkach podwiązanych do konstrukcji tunelu lub szklarni. Należy pamiętać o usuwaniu wyrastających pędów tzw. "wilków", ponieważ osłabiają roślinę i zmniejszają w znacznym stopniu plony. Usuwamy również zaschnięte liście i łodygi, z których zebraliśmy owoce. Owoce zbieramy od przełomu lipca i sierpnia, aż do pierwszych przymrozków. Owoce, które nie zdążyły przed przymrozkami dojrzeć możemy, po zerwaniu ułożyć w ciemnym i dość ciepłym miejscu, gdzie dojrzeją lub wykorzystać na sałatki lub przetwory z zielonych pomidorów. Dojrzałe owoce, w zależności od gatunku, mają barwy od czerwonej do żółtej. Krzewy pomidorów należy opryskać przynajmniej 2 razy przeciw chorobie ziemniaczanej, oraz innym chorobom. W tunelach foliowych i szklarniach bardzo ważne jest wietrzenie ponieważ nadmierna temperatura i wilgotność powietrza sprzyja rozwojowi chorób grzybowych. Do upraw pod osłonami najlepiej wybierać odmiany samopylne. Pod koniec lipca należy  odciąć czubek  rośliny nad ostatnim kwiatostanem, aby wszystkie zawiązane owoce mogły się wykształcić i dojrzeć. Pomidory spożywa się na surowo, w sałatkach, a także używa do zup, sosów i spaghetti, dusi, smaży i nadziewa.  Wytwarza się z nich sok, przecier, koncentrat i keczup. Pomidory są bardzo odżywcze, zawierają m.in.: sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, kobalt, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, karoten, witaminy: K, B1, B2, B6, C; kwasy: nikotynowy, pantotenowy, foliowy, szczawiowy; biotynę.

Powrót

   Papryka, jako warzywo, trochę później niż pomidor trafiła do naszych ogródków, jednak ze względu na wysoką wartość odżywczą owoców coraz częściej ją uprawiamy. Świeża papryka zawiera pięć razy więcej witaminy C niż cytryna! Należy jednak pamiętać, że podczas obróbki cieplnej, tracimy wit.C w znacznym stopniu. Dlatego najlepiej spożywać paprykę na surowo.  Warzywa te pochodzą z klimatu ciepłego i są  dość pracochłonne w uprawie. Warto wiedzieć, że pielęgnacja papryki uprawianej pod szkłem lub folią jest mniej pracochłonna niż należącego do tej samej rodziny botanicznej pomidora.  Papryka jest warzywem o jadalnych owocach, należącym do rodziny psiankowatych. Papryka słodka jest rośliną jednoroczną, osiągającą około 75 cm wysokości. Papryka ostra  może być uprawiana jako wieloletnia i osiąga do 1,5 m wysokości. Do jej uprawy należy wybrać miejsce zaciszne, dobrze nasłonecznione. Papryki wymagają gleb żyznych, przepuszczalnych, o średniej zawartości azotu. Paprykę uprawiamy z rozsady odpowiednio wcześniej przygotowanej (podobnie jak pomidory). Wysiew wiosną do skrzynek lub ogrzewanej szklarni. Siewki pikuje się do  doniczek. Do gruntu wysadzamy po około 10 do 12 tygodniach, gdy jest pewne, że nie grożą już przymrozki (po "Ogrodnikach" i zimnej Zośce), w tunelach i szklarniach trochę wcześniej. Aby poprawić warunki cieplne gleby warto ją wyściółkować. Gdy rośliny się przyjmą, uszczykujemy im wierzchołki, aby ładnie się rozkrzewiły. Odmiany wysokie trzeba przywiązać do palików lub "prowadzić" podwiązane. W okresie wegetacji nawozimy nawozem wieloskładnikowym ( dobre wyniki daje podlewanie rozcieńczoną gnojówką) i regularnie podlewamy, pamiętając aby do podlewania nie używać  zbyt zimnej wody i nie moczyć liści. Paprykę zbieramy po około 12 do 14 tygodniach. Zbiory papryki muszą być zakończone przed nastaniem przymrozków, chyba że uprawiamy ją w ciepłych tunelach lub szklarniach. W celu ochrony przed mszycami dobrze jest w ich sąsiedztwie posadzić aksamitki (tzw. śmierdziuchy), których zapach odstrasza te szkodniki. Niektóre papryki zbieramy, gdy są jeszcze zielone, a inne, aż zrobią się czerwone lub żółte. Papryka im bardziej zielona, tym więcej ma witaminy C. W  trakcie dojrzewania poziom witaminy C ulega zmniejszeniu na rzecz witaminy A, której poziom rośnie dzięki karotenowi. Owoce zbieramy pojedynczo, obcinając szypułki  nad owocami. Można  je przechowywać w temp. 12 do 14°C przez okres dwóch tygodni. Okres oczekiwania na owoce papryki ostrej jest nieco dłuższy, ok.18 tygodni, można je  również znacznie dłużej przechowywać. Zamrożone lub suszone, nawet przez kilka miesięcy, nie tracąc na własnościach odżywczych i witaminach. Papryka zawiera m.in: sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo,  miedź,  fosfor, karoten, witaminy: E, B1, B2, C; kwasy: nikotynowy.  Papryka stosowana jest do sałatek, surówek, potraw duszonych (leczo), zapiekanek, świetnie nadaje się do faszerowania. Paprykę przyprawową – słodką stosuje się do potraw mięsnych, rybnych, zup, sałatek, warzyw, potraw z ryżu, dań potraw włoskich, węgierskich, meksykańskich. Papryka ostra używana jest do dań mięsnych, przystawek i farszów. Papryka należy do przypraw, pobudzających wydzielanie soku żołądkowego i poprawiających apetyt.

Powrót

   Ogórek pochodzi ze strefy klimatu subtropikalnego, dlatego do prawidłowego wzrostu i rozwoju wymaga wysokiej temperatury powietrza oraz nagrzanej gleby. Nasiona kiełkują prawidłowo dopiero, gdy temperatura gleby wynosi 15-18°C. Gleba powinna być o dużej zawartości próchnicy, w miarę wilgotna, przepuszczalna. Korzystne jest nawożenie obornikiem, który jest najwartościowszym źródłem próchnicy. Obornik można zastąpić  nawozami zielonymi lub kompostem. Ogórki możemy podzielić na 3 grupy. Ogórki gruntowe, posiadają charakterystyczną chropowatą skórkę z włoskami i osiągają długość 10 do 15 cm. Obecnie, ulepszone odmiany lepiej tolerują niskie temperatury i są bardziej odporne na choroby, a ich owoce mogą osiągać większe rozmiary. Korniszony, które wytwarzają krępe owoce o długości do 7 cm. Najlepiej nadają się na marynaty i przetwory.  Ogórki szklarniowe, których owoce osiągają największe rozmiary (do 30 cm) i posiadają gładką skórkę. Do uprawy ogórków miejsce powinno być zaciszne, gleba żyzna, próchnicza i przepuszczalna ale jednocześnie utrzymująca wilgoć. Jeżeli gleba jest bardzo kwaśna, konieczne jest wapnowanie. Nie powinna również zawierać zbyt wiele azotu. Ogórki to warzywa ciepłolubne, najwłaściwsza dla nich temperatura waha się w przedziale od 18 do 30°C, a dla większości z nich temp. poniżej 10°C jest już szkodliwa. Możemy je uprawiać w niskich tunelach, pamiętając o częstym wietrzeniu, co zapobiega chorobom grzybowym. Tunele mogą też być stosowane tylko w godzinach nocnych i w zimniejsze dni, co zwłaszcza przy dość dużych spadkach temperatury, nie hamuje ich wzrostu i owocowania.  Bardzo ważny jest odczyn gleby - powinien wynosić 6,5-7 pH, ale wapnowanie nie powinno być przeprowadzane bezpośrednio przed uprawą ogórków. Nasiona wysiewamy od razu na stałe miejsce lub do małych doniczek z ziemią kompostową. Siew nasion na głębokości około 2 cm, po 2 do 3 razem. Najlepiej stosować nasiona otoczkowane, które są już odpowiednio zaprawione i posiadają nawóz potrzebny na początek wzrostu.  Rośliny wysiane do doniczek musimy trzymać w  temperaturze co najmniej 16°C, aż do momentu wysadzenia. W okresie wzrostu ogórki należy zasilać co około dwa tygodnie nawozem zasobnym w potas lub płynnym nawozem organicznym. Ważne jest również odpowiednie podlewanie, szczególnie w okresie kwitnienia i wzrostu owoców. Utrzymanie dobrej wilgotności gleby ogranicza gorzknienie ogórków. Cecha ta ujawnia się w lata upalne, gdy rośliny nie są podlewane i występują duże wahania temperatury. Bardzo ważna jest częstotliwość zbiorów i nie pozostawianie na roślinach owoców przerośniętych, niekształtnych itp., które utrudniają dorastanie nowych owoców. Owoce zbieramy  około 12 tygodni po wysiewie. Owocem ogórka jest nibyjagoda powstała z mięsistych ścian zalążni zrośniętej z dnem kwiatowym. Ogórki są koloru mlecznobiałego do ciemnozielonego, zmieniającego się wraz ze wzrostem na żółty i pomarańczowy. Kształt ogórka jest wydłużony baryłkowaty, maczugowaty lub cylindryczny o powierzchni gładkiej, brodawkowatej, szorstkiej, bruzdkowanej lub pokrytej włoskami. Wartość odżywcza ogórków jest niewielka, lecz są cenne ze względu na smak i zawartość wielu związków o charakterze zasadowym, co korzystnie wpływa na trawienie i odkwasza organizm. Ogórki zawierają m.in.: sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, karoten, biotynę, witaminy: B1, B2, B6, B12, C; kwasy: nikotynowy, pantotenowy, foliowy, szczawiowy.

Powrót

   Rzodkiewka jest warzywem niskokalorycznym przy jednoczesnym bogactwie w składniki odżywcze - witaminę C i witaminy z grupy B, oraz składniki mineralne takie jak wapń, fosfor i żelazo. Rzodkiewka swą popularność zawdzięcza nie tylko oryginalnemu smakowi, ale również atrakcyjnemu wyglądowi. Uprawianych jest wiele odmian rzodkiewki różniących się znacznie ostrością smaku, wielkością oraz kształtem i kolorem. Możemy więc spotkać rzodkiewkę czerwoną, czerwono-białą, a nawet czarną i białą. Rzodkiewkę można wysiewać do gruntu od wczesnej wiosny do końca okresu wegetacji. Wymaga stanowisk nasłonecznionych, gleb lekkich, zasobnych, przepuszczalnych, o niskiej zawartości azotu. Zalecana rozstawa dla uprawy rzodkiewki wynosi od 10 do 20 cm między rzędami i od 2 do 4 cm w rzędach. Rzodkiewkę należy podlewać regularnie ale niezbyt obficie. Nieregularne podlewanie może spowodować pękanie korzeni, zaś zbyt obfite - przerost liści kosztem rozwoju korzeni. Rzodkiewkę zbieramy już po  3 do 4 tygodniach od siewu. Rzodkiewki pozostawione w gruncie zbyt długo mogą parcieć, dlatego lepiej je zbierać gdy tylko dojrzeją. Rzodkiewki najczęściej jemy na surowo, dzięki czemu zachowują w pełni swą wartość odżywczą. Mało kto wie, że z młodych rzodkiewek nie należy obrywać listków i łodyżek, które również są źródłem wielu witamin i składników mineralnych.  Rzodkiewki można jeść w całości (wraz z młodymi listkami i łodyżkami) oraz dodawać starte lub pokrojone do surówek. Stanowią wtedy doskonały element dekoracyjny, upiększając zielone zwykle sałatki. Zawiera witaminę C, oraz niewielkie ilości witaminy B1, B2 i PP , a także składniki mineralne: żelazo , wapń, siarka, magnez, miedź i mangan. 

Powrót

   Por jest rośliną dwuletnią. Uprawiamy go jednak jako jednoroczną, aby wykorzystać poza jej cebulą, również długie, ciasno upakowane liście. Por nie ma dużych wymagań glebowych. Lubi dużo wody, dlatego też najlepiej udaje się na glebach wilgotnych. Nie znosi suszy. Jest rośliną o silnym systemie korzeniowym, jednak zasadnicza część korzeni lokuje się stosunkowo płytko.  Odczyn gleby, w zależności od jej rodzaju, może wahać się od pH 5,8 do 6,5.  Uprawiany jest w 2-3 roku po oborniku, choć uprawa wiosenna po jesiennym nawożeniu jest często zalecana. Bardzo niekorzystnie reaguje na nawożenie świeżym obornikiem, zwłaszcza w warunkach niedoboru wody. Stanowisko pod uprawę musi być odchwaszczone i głęboko spulchnione. Nasiona wysiewamy w marcu pod osłony lub w kwietniu bezpośrednio do gruntu. Pora sadzimy również z rozsady. Odległość między rzędami powinna wynosić około 30 cm, a pomiędzy roślinami w rzędzie - około 10 cm. Głębokość siewu - 1 cm. W okresie wzrostu glebę pomiędzy rzędami należy podlewać, odchwaszczać  i spulchniać. Por zawiera dużo witaminy C, prowitaminy A oraz witaminy z grupy B., bogaty jest w potas. Zawiera również wapń, żelazo i magnez. Walorami pora są jego delikatny smak i to, że jest łatwo strawny.

Powrót

    Seler jest warzywem o wysokich wymaganiach glebowych. Wymaga gleb ciepłych, próchniczych i dostatecznie wilgotnych. Stanowisko powinno być słoneczne, ale na odpowiednio wilgotnych glebach znosi lekkie zacienienie. Możemy go uprawiać w pierwszym roku po nawozach organicznych. Dobrym przedplonem dla selera są warzywa kapustne i cebulowe. Selery uprawiamy z rozsady. Nasiona wysiewamy od połowy lutego do początku marca. Ponieważ nasiona potrzebują światła aby wykiełkować, nie przykrywamy ich ziemią, możemy je przykryć cienką warstwą piasku lub lekko wklepać w ziemię.   Gdy rośliny mają po 5 liści możemy je wysadzać do gruntu (od połowy maja do czerwca). Seler korzeniowy sadzimy w rozstawie 30 x 40 cm, a  liściowy - 30 x 60 cm.  Roślin nie należy sadzić głębiej niż rosły do tej pory i nie podwijać korzeni. Zbyt długie korzenie można lekko przyciąć. W trakcie wegetacji selery należy dwukrotnie zasilić nawozem azotowym. Seler korzeniowy jest rośliną dwuletnią dorastającą do 30 cm wysokości. Jadalną częścią selera korzeniowego jest jego korzeń, choć również i jego nać może być stosowana jako dodatek do wielu potraw, głównie zup. Oprócz selerów korzeniowych uprawiane są również selery naciowe , które nie tworzą zgrubienia spichrzowego, a ich częścią jadalną są grube, mięsiste i aromatyczne liście, które można spożywać na surowo lub gotowane. Selery liściowe wymagają bielenia. Zbiór będzie możliwy od końca lata do nastania mrozów. Liście selera zawierają liczne aminokwasy, glikozydy, witaminę C , karoten, witaminy B1 i B2, węglowodany, a także cenne dla organizmu kwas foliowy i chlorogenowy, sole mineralne oraz olejek lotny. Zgrubienie korzeniowe zawiera przede wszystkim znaczne ilości soli mineralnych np. wapnia, witaminy C, B1, B2, karoten oraz kwasy octowy i masłowy, których zawartość wzrasta w miarę wzrostu rośliny. Olejki lotne zawierają kilkadziesiąt składników, które mają właściwości lecznicze. Wszystkie części selera mają działanie moczopędne, przeciwgośćcowe, przeciwzapalne. Sok selera stosuje się w schorzeniach skóry, przy podagrze, przy braku apetytu i w zaburzeniach trawienia. Seler jest doskonały jako warzywo dietetyczne i powinien  być spożywany w postaci sałatek i surówek. Właściwości lecznicze ma przede wszystkim seler surowy. Jest przydatny przy dolegliwościach żołądkowych, reumatyzmie, otyłości, schorzeniach pęcherza moczowego. Surówki i soki z selera są też znakomitym środkiem na zachowanie dobrego samopoczucia (oczyszczają organizm z toksyn).

Powrót

   Buraki ćwikłowe należy uprawiać na glebach zasobnych w składniki pokarmowe i wodę. Warzywo to nie znosi nadmiernego zakwaszenia, dlatego też gleba przeznaczona pod jego uprawę powinna mieć odczyn zbliżony do obojętnego. Dosyć wysokie są również wymagania cieplne - nasiona zaczynają kiełkować dopiero w temp. 8°C, a optymalne wschody następują w temp. 11 - 18 °C. W okresie wzrostu spadek temp. poniżej 15°C spowoduje wybijanie roślin w pędy kwiatostanowe.  Najlepiej wysiewać go po roślinach uprawianych na oborniku. Wysiewamy go wprost do gruntu już od połowy kwietnia - na spożywanie młodych roślin wraz z liśćmi, do końca czerwca - na przechowanie zimą. Nie należy buraków uprawiać w zacienieniu lub w zbyt dużym zagęszczeniu. Korzenie wykopujemy przed nadejściem przymrozków. Buraki są bardzo dobre do przechowywania. Można je zostawić w kopcach, albo przesypane wilgotnym piaskiem w piwnicach. W ten sposób możemy się cieszyć świeżymi buraczkami aż do wczesnej wiosny. Dobrym sąsiedztwem dla uprawy buraka jest cebula, kalarepa, fasola szparagowa, sałata, koper, rzodkiewka, ogórki i selery. Źle na uprawę wpłynie natomiast towarzystwo fasoli tycznej, ziemniaków, czosnku i szpinaku. W okresie silnego wzrostu, rośliny zasilamy pogłównie nawozem azotowym. Okres wegetacji buraków uprawianych w gruncie wynosi od 10 do 15 tygodni. Buraki zawierają witaminy C, karoten, antocyjany, kobalt i wiele innych. Burak wykazuje działanie lecznicze. Od dawna sok z buraków stosuje się do leczenia nadciśnienia, działa też kojąco na bolące gardło. Wywar buraczany pomaga przy schorzeniach jelit, chorobach żołądka i wątroby. Potrawy z buraka są lekkostrawne, pobudzają apetyt a także działają odświeżająco. Burak stosowany jest też w leczeniu anemii, grypy, przeciw zapaleniu nerwów. 

Powrót

  Marchew jest warzywem korzeniowym, wymagającym gleb lekkich, żyznych i wilgotnych. Marchew można wysiewać w okresie od końca marca do czerwca. Wysiew do gruntu jest wskazany dopiero gdy gleba ogrzeje się do 7°C. Stanowisko pod uprawę marchwi powinno być bardzo dobrze nasłonecznione. W zacienionym miejscu słabo rośnie. Nasiona wysiewamy na głębokości od 1 do 2 cm, w rzędach co 15 - 30 cm. Rosnąca roślina wymaga regularnego podlewania, odchwaszczania i spulchniania gleby pomiędzy rzędami. Marchew jest bardzo wrażliwa na zachwaszczenie ze względu na długi okres kiełkowania oraz niską konkurencyjność w stosunku do chwastów. Konieczna jest także przerywka marchwi. Nie zapominajmy, że trzeba robić minimum 3 lata przerwy w uprawie w tym samym miejscu. Zbiór wczesnych odmian jest możliwy już od czerwca (od 8 tygodni po wysiewie). W zależności od terminu siewu marchew możemy zbierać aż do października, jednakże marchew zebrana wcześnie charakteryzuje się delikatniejszym smakiem. Świeży korzeń marchwi zawiera odżywcze cukry-węglowodany, (a m.in. sacharozę i glukozę), białko, liczne karoteny (prowitamina A) decydujące głównie o ubarwieniu i wartościach zdrowotnych korzenia marchwi. Ponadto zawiera olejek lotny, witaminy B1, B2, B6, C, E, H, K, PP oraz sole mineralne jak wapń, żelazo (mangan), miedź i fosfor, a także pektyny i kilka substancji pobudzających wzrost bakterii beztlenowej, przyczyniającej się do utrzymywania kwasowego odczynu w jelitach, co chroni organizm przed rozwojem różnych szkodliwych drobnoustrojów. Lekarze ponadto zalecają picie soku z marchewki, ponieważ „przemywa” naczynia krwionośne, reguluje pracę żołądka, utrzymuje w zdrowiu wątrobę, wzmacnia paznokcie i włosy. Warto wiedzieć, że najwięcej składników odżywczych znajduje się tuż pod skórką. Dlatego, o ile to możliwe, najlepiej wcale marchewki nie obierać, tylko umyć starannie pod bieżącą, letnią wodą.  Przed pokrojeniem marchewki warto polać ją jeszcze wrzątkiem. W żadnym wypadku nie powinno stosować się długiego moczenia, gdyż spowoduje to straty witamin.

Powrót

Cebula należy do warzyw o średnich wymaganiach pokarmowych. Ze względu na płytki i słabo rozwinięty system korzeniowy ma małą zdolność wykorzystywania składników pokarmowych z gleby. Wiąże się to z koniecznością wzbogacania gleby przeznaczonej pod uprawę cebuli w składniki pokarmowe w większej ilości niż wynoszą jej rzeczywiste potrzeby pokarmowe. Cebula bardzo korzystnie reaguje na wszelkiego rodzaju nawożenie organiczne, a zwłaszcza obornikiem lub kompostem. Pielęgnowanie cebuli niezależnie od terminu i metody uprawy polega głównie na: usuwaniu zaskorupienia, nawożeniu pogłównym, w miarę potrzeby nawadnianiu oraz ochronie przed chorobami szkodnikami i chwastami. Ponieważ cebula ma stosunkowo słabo rozwinięty system korzeniowy, jest dość wrażliwa na niedobór wody w glebie. W uprawie cebuli z dymki można glebę ściółkować materiałami nieprzepuszczającymi światła, np. czarną folią, lub czarną włókniną. Ściółka nie chroni całkowicie cebuli przed chwastami. Do najważniejszych gospodarczo chorób cebuli należą : mączniak rzekomy oraz choroby pochodzenia glebowego, zwłaszcza w okresie kiełkowania jak; głownia cebuli, biała zgnilizna choroby zgorzelowe oraz w dalszym okresie wzrostu cebuli : fuzaryjne gnicie cebuli od piętki, różowa zgnilizna korzeni cebuli i pora. Cebula zawiera wiele substancji biologicznie czynnych, jak np. olejki lotne, witaminy, pektyny, białka, składniki mineralne itp. Zielone liście cebuli tzw. szczypior, zawierają witaminy C,B1, B2, PP, karoten, składniki mineralne, w tym znaczne ilości wapnia i potasu. Ma podobne do czosnku właściwości bakteriobójcze, obniża poziom cholesterolu we krwi i zapobiega tworzeniu się zakrzepów. Ma również silne działanie moczopędne, a także rozpuszcza i eliminuje mocznik. Dzięki temu jest doskonałym środkiem leczącym reumatyzm, artretyzm i skazę moczanową.  Najpopularniejsze odmiany to cebule białe, żółte i czerwone o smaku łagodnym i ostrym.  Cebula posiada wysoką wartość dietetyczną i leczniczą dzięki zawartości związków  i  substancji bakteriobójczych. Cebula siedmiolatka jest rośliną trwałą, mrozoodporną. Nie tworzy cebuli właściwej, lecz zgrubienie w dolnej części. Rozrasta się silnie, tworząc kępki. Szczypior cebuli siedmiolatki jest bogaty w witaminy C i A, żelazo oraz inne, cenne składniki odżywcze.

Powrót

Czosnek rośnie prawie we wszystkich strefach klimatycznych. Ma jednak duże wymagania, jeśli chodzi o glebę. Czosnek najlepiej rośnie w bogatej, wysoce organicznej i dobrze osuszonej glebie. Tolerowane pH waha się od 5.5 do 8.5. Czosnek preferuje miejsca słoneczne, ale również rośnie w pół-cieniach. Należy unikać nadmiernego podlewania, w przeciwnym razie bulwy czosnku będą gnić. Ponieważ czosnek nie produkuje nasion, rozmnaża się poprzez zasadzenie cebulek (ząbków). Cebulki są sadzone wczesną wiosną lub późna jesienią. Należy podkreślić, że czosnek sadzony późną jesienią przynosi większe plony ponieważ czosnek potrzebuje raczej dłuższego sezonu rośnięcia (około 4 miesięcy). Jeśli czosnek jest posadzony w końcu września lub października, pod koniec listopada można zauważyć małe roślinki czosnku wystające ponad powierzchnię ziemi. Młode roślinki zimują pod śniegiem, wznawiając wzrost kiedy zaczynają topnieć śniegi.  Świeże główki czosnku zawierają około 60% wody, 32% węglowodanów i 6,45% białka. Spośród witamin w największej ilości obecna jest witamina C. Czosnek dostarcza również nieco witamin z grup B (zwłaszcza witaminy B1). Wśród składników mineralnych na uwagę zasługuje dość duża zawartość potasu , żelaza , magnezu  i fosforu. Czosnek jest rośliną nie tylko przyprawową, ale wybitnie leczniczą. Działa na nasz organizm wielokierunkowo. Ma specyficzny, bardzo ostry i korzenny zapach, palący smak. Czosnek działa bakteriobójczo, reguluje florę bakteryjną jelit, powoduje lepsze ukrwienie naczyń wieńcowych, zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, działa żółciopędnie, przeciw skurczowo, wpływa korzystnie na drogi oddechowe. Panuje przekonanie, że zapobiega chorobom nowotworowym. W medycynie ludowej czosnku używa się do smarowania miejsc ukąszeń os, pszczół i innych owadów. Czosnek rozszerza naczynia krwionośne, obniża ciśnienie krwi, wpływa korzystnie na pracę mięśnia sercowego i komórek mózgowych. Zapobiega wzdęciom i obniża poziom cukru we krwi. Łącząc go mlekiem  wzmacniamy jego właściwości lecznicze.

Powrót